Skarbnica Miodnej wiedzy

Bogactwo i wielobarwność sądeckiego folkloru

Bogactwo i wielobarwność sądeckiego folkloru

Zespół Regionalny Podegrodzie. Źródło: https://www.etnozagroda.pl/ 

Bogate tradycje sądeckiego folkloru mocno rozbrzmiewają w sercach mieszkańców regionu. Dlaczego? Kultywowanie dziedzictwa przodków ma dla nich ogromną wartość. A trzeba przyznać, że mają się, czym poszczycić. 

Tradycje folkloru na Ziemi Sądeckiej

Źródłem bogactwa folklorystycznego powiatu nowosądeckiego są aż 4 różne grupy etniczne. Ich odmienność widoczna jest w kulturze, obrzędach i kuchni. Różni je także gwara oraz tradycyjny strój.

Z wielką troską pielęgnują swoje regionalne tradycje. Jest to szczególnie widoczne podczas występów licznych zespołów regionalnych. Aż miło popatrzeć, jak rodziny, czasem kilka pokoleń, wspólnie – śpiewem i tańcem – „wyznają miłość” swojemu dziedzictwu.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej poszczególnym grupom etnicznym, które tak wzbogacają sądecki folklor.

Lachy Sądeckie

Zacznijmy od Lachów Sądeckich, których „stolicą” była jedna z najstarszych małopolskich miejscowości – Podegrodzie. 

Przedstawiciele tej grupy etnicznej potrafili znaleźć równowagę między pracą a rozrywką. Muzyka, taniec i wesołe przyśpiewki były dla nich nieodłącznym elementem życia. Przekazywali je więc ochoczo z pokolenia na pokolenie. Dlatego też wciąż możemy podziwiać ich bogaty dorobek folklorystyczny.

Co ciekawe, nawet z pozoru nudne i prozaiczne czynności, jak uderzanie kowalskim młotem, czy szycie, były dla nich inspiracją do tworzenia choreografii tanecznych.

Charakterystyczne w tańcu Lachów Sądeckich jest to, że tańczą małymi krokami, na płaskiej stopie. Ich kolana są lekko ugięte, a plecy wyprostowane. Zdarza się też, że używają kroku suwanego (przesuwają płasko stopy po podłodze). Ten rodzaj pląsów nazywa się „Szurok”.

Ich taniec to żywiołowy spektakl urozmaicany przytupami, pogwizdami, przyśpiewkami, a także częstą zmianą kierunku wirowania. 

Większość tańców wykonuje się do melodii dwuczęściowej. W ich repertuarze dominują różne odmiany polek, ale można też znaleźć elementy walca. 

W tradycje folkloru Lachów Sądeckich wplecione są również liczne zabawy  taneczne i żarty, które często urozmaicały życie naszym przodkom. Jedną z nich jest „Świec”, w której uczestnicy klękają na jednym kolanie w ciasnym kółku. Jeden z nich (niby) nieumyślnie trąca towarzysza, co powoduje przewracanie się kolejnych uczestników. Zabawie tej towarzyszą oczywiście wesołe przyśpiewki.

Bogatym elementem folklorystycznym jest niewątpliwie strój Lachów Sądeckich: 

Zespol Regionalny Podegrodzie
Zespół Regionalny Podegrodzie. Źródło: https://www.etnozagroda.pl/ 

Pogórzanie

Trochę zbliżoną kulturowo do Lachów Sądeckich grupą są Pogórzanie. Zasiedlili oni południowo – wschodnią część województwa małopolskiego, obejmującą fragmenty Pogórza Karpackiego.

Tereny te były mniej obfite w bogactwa naturalne. Pogórzanie zmuszeni byli więc po prowadzenia skromnego życia. Tę niesprawiedliwość losu wyrównywali sobie obfitością obchodzonych obrzędów.

Wywodziły się one z tradycji świąt katolickich, ale również z licznych zwyczajów i praktyk pogańskich. Każdy taki obrzęd był oczywiście pretekstem do zabawy.

Różnorodność obrzędów przekłada się także na liczne formy tańca, charakteryzujące się różnym tempem oraz żywiołowością. W repertuarze Pogórzan możemy znaleźć polki, sztajerki, czy bardziej dworskie, tańce chodzone. Taniec urozmaicają – podobnie jak u Lachów – rozmaite przyśpiewki. 

Duży wpływ na rozwój takich form tańca miały także sąsiednie kultury: karpacka, krakowska, węgierska i słowacka. 

Stroje Pogórzan są nieco bardziej skromne niż u Lachów Sądeckich.

Regionalny Zespol Taneczny Pogorzanie Z Gorlic
Regionalny Zespół Taneczny POGÓRZANIE z Gorlic. Źródło: https://www.etnozagroda.pl/ 

Górale Sądeccy

Przenieśmy się teraz na zachód od rzeki Poprad. Na tereny zamieszkiwane przez Górali Łącko-Kamienickich (Białych) oraz Ryterskich i Piwniczańskich (Czarnych).

Zespol Regionalny Kiyrpecki Z Lacka
Zespół Regionalny Kiyrpecki z Łącka. Źródło: https://www.etnozagroda.pl/ 

Naturalnie otwarte, żywiołowe – typowo góralskie usposobienie tej grupy etnicznej, obfitowało w liczne spotkania towarzyskie. Nie mogli się na nich obyć bez muzyki, dobrej strawy oraz pląsów. I tak zostało do dziś.

Ich taniec charakteryzuje taka lekkość i miękkość ruchów. Tancerze wykonują drobne kroczki na uniesionych piętach, przy lekko ugiętych kolanach. Czasem przechodzą do przyklęku, miarowo przytupują i pogwizdują.

W ich repertuarze możemy znaleźć liczne polki, walczyki, czy sztajerki (podobne do walca). Najchętniej jednak wirują w „Obrytanym” oraz w „Zamiatanym” (nazwa pochodzi od kroku, przypominającego zamiatanie nogą).

Ponadto, Czarni Górale, inspirowani tańcem węgierskim (Madziarem), wykształcili sobie swoją wersję „Pasterskiego”, przy akompaniamencie fujarek i piszczałek. W przeszłości taniec ten urozmaicał im czas spędzany na pasieniu bydła. 

Łemkowie

Ostatnią grupą etniczną wzbogacającą sądecki folklor są Łemkowie. Osiedlili się oni blisko Beskidu Niskiego. Czasem nazywani są też Góralami Ruskimi. Ich gwara mocno nawiązuje do języka ukraińskiego. Charakteryzuje ich również, w większości odrębność wyznaniowa (Grekokatolicyzm i Prawosławie).

Dla Łemków muzyka stanowiła nieodłączny element życia. To dzięki niej udało im się zbudować tak bogatą tożsamość narodową. Śpiew Towarzyszył im w każdej dziedzinie życia. Łagodził uciążliwość pracy, pomagał budować relacje społeczne i koił najmłodszych do snu. 

Muzyka, taniec oraz śpiew były także nierozerwalną częścią licznych obrzędów religijnych, uroczystości rodzinnych i biesiad.

Warto zaznaczyć, że folklor Łemkowski powstał pod wpływem wielu przeplatających się ze sobą kultur zarówno polskich, jak i słowackich, ukraińskich, czy węgierskich. Tę energetyczną mnogość dopełnia niezwykle melodyjna gwara, słyszana w pieśniach.

Tę wielowymiarową tożsamość widać również w łemkowskich strojach:

Lemkowski Zespol Piesni I Tanca Kyczera Z Legnicy
Łemkowski Zespół Pieśni i Tańca KYCZERA z Legnicy. Źródło: https://www.etnozagroda.pl/ 

Jak widzisz, sądecki folklor jest niezaprzeczalnie bogactwem dla Powiatu Nowosądeckiego. Jednak, by tak zostało – konieczna jest troska o kultywowanie jego licznych tradycji. 

Dlatego też staramy się jak najczęściej promować twórczość zespołów regionalnych. 

Zapraszamy Cię serdecznie do przejrzenia relacji z naszych wydarzeń. Znajdziesz je tutaj.

Jeśli muzyka folklorystyczna jest bliska Twojemu sercu, zajrzyj również do naszego kalendarza i przyłącz się do nas następnym razem. 

Related Posts